نیروی کریولیس و اثرات آن بر اجسام
اگر زمین در حال چرخش نبود نیروی فشار هوا را از مناطق پرفشار بطور مستقیم به مناطق کمفشار میراند اما چرخش زمین باعث ایجاد نیروی دیگری بنام کاشف آن کریولیس شده است که بر گردش هوا اثر میگذارد نیروی کریولیس از تفاوت در سرعت چرخش زاویهای زمین بین استوا و قطبها بوجود میآید.
زمانی که زمین یک دور کامل به دور خود میزند مناطقی که روی خط استوا قرار دارند باید سریعتر از مناطقی که در قطبها واقعاند حرکت کند. در واقع سرعت چرخش سطح زمین از 900 نات در استوا تا صفر در قطبها متغییر است. زمانی که توده هوا بصورت ثابت و بیحرکت روی یک نقطه در سطح زمین قرار دارد نیروی جاذبه تمایل به ثابت نگه داشتن آن در جای خودش دارد اما زمانی که این توده هوا شروع به حرکت میکند در حرکت خود از روی مناطقی که دارای سرعت چرخش زاویهای متفاوتی هستند عبور میکند.
نیروی کریولیس این توده هوا را در نیمکره شمالی به سمت راست و در نیمکره جنوبی به سمت چپ میراند بدین ترتیب زمانی که یک توده هوا از استوا به سمت قطب شمال حرکت میکند سرعت سطح زمین زیر آن رفته رفته آرامتر میشود لذا به نظر میرسد که حرکت توده هوا به سمت شرق متمایل میشود و زمانی که توده هوا از سمت قطب شمال به طرف استوا در حال حرکت است از روی مناطقی که با سرعت زاویهای بیشتری میچرخد عبور میکند و بنابراین به سمت غرب تمایل پیدا میکند بنابراین فرقی نمیکند که هوا از استوا به سمت قطب شمال و یا بر عکس حرکت کند و در هر دو حالت به سمت راست حرکت خود منحرف میشود.
مقدار نیروی کریولیس نسبت به عرض جغرافیایی متغیر است. این نیرو در استوا صفر بوده و در قطبها به حداکثر مقدار خود میرسد. همچنین انحراف و تمایل به راست در نیمکره شمالی و تمایل به چپ در نیمکره جنوبی با سرعت حرکت تودههای هوا نسبت مستقیم دارد. یعنی هر چه حرکت سریعتر باشد انحراف آن نیز بیشتر خواهد بود.
با تشکر از مهندس محمدرضا فیضی و مهندس جواد خداپناه