ILS جیست؟
سابقه پیدایش روشهای مختلف جهت راهنمایی کشتیها و هواپیماها را کم و بیش میدانیم. در صنعت هوانوردی از شیوههای گوناگونی جهت بوجود آوردن مسیرهای هوایی استفاده میگردد که البته این شیوهها بنا به نوع دستگاههایی که در آن استفاده میشود، گوناگون هستند و سرویسی هم که از طریق مراقبت پرواز (کنترل ترافیک هوایی) در این مسیرها داده میشود، متفاوت میباشد.
اما زمانیکه یک پرواز مسیر خود را طی نموده است، (معمولاً) جهت راهنمایی به سمت فرودگاه مقصد و نشستن در آن فرودگاه نیازمند دستگاههابی میباشد که وی را به سمت باند هدایت نماید؛ دستگاههایی که میتوانند وی را – بالاخص در شرایط بد آب و هوایی – تا ارتفاع و فاصله نزدیکی از سطح باند فرودگاه راهنمایی نمایند.
یکی از مهمترین و متداولترین دستگاههایی که امروزه در سراسر جهان برای نشستن هواپیما در فرودگاههای پرترافیک از آن استفاده میشود، سیستم نشستن بوسیله دستگاه، (بدون دید – کور) یا همان ( ILS : Instrument Landing System ) میباشد؛ در این قسمت با ترجمهای از نشریه فرودگاهها (Airports) نکات جالب و مفیدی در اختیار خوانندگان عزیز قرار میگیرد: (نکاتی که در {} آمده است، اضافه شده توسط مترجم میباشد)
«بر اساس اطلاعات بدست آمده اولین دستگاه ILS برای انجام تستهای اولیه در فرودگاه ایندیانا پلیس در سال 1940 میلادی نصب شده است.
تا به امروز راه حلهای دیگری نیز برای نشستن هواپـیماها – مانـند سیـستم نشستن بوسیـله امـواج بسـیار کوتـاه رادیـویی یا ( MLS : Microwave Landing System ) - اختراع شده و تکامل یافته اند؛ همچنین سیستمهای ماهوارهایِ منطبق برسیستمِ موقعیتیابیِ جهانی (GPS : Global Positioning System) نیز برای آیـنده در حال برنـامهریزی و طراحی میباشند؛ اما امروزه از ILS برای 99% از طرحهای تقرب دقیق و استاندارد (Standard Precision Approach) در سراسر جهان استفاده میگردد.
یک سیستم ILS میتواند فقط برای یک باند، طرح تقرب دقیق (PA : Precision APP) ارایه دهد؛ ILS دارای دو سیستم مجزاست؛ یکی هواپیما را بصورت عرضی (از یک طرف به طرف دیگر) و دیگری بصورت عمودی (از بالا به پائین) راهنمایی میکند (مانند یک قیف مکعب شکل) . دو سیستم اصلی ذکر شده عبارتند از:
فرستنده ای بنام لوکالایزر (LLZ : Localizer) - بمعنی مشخص کننده موقعیت عرضی – که این فرستنده بر روی فرکانس (VHF : Very High Frequency) کار میکند و معمولاًدر فاصله 1000 پا (300 متر) بعد از انتهای باندِ مورد استفاده نصب میگردد و از فاصله 18 مایلی (حدود 33 کیلومتری) هواپیمای در حال نشستن را در عرض راهنمایی می کند. دستگاه گیرندهای نیز در کابین خلبان (با گرفتن سیگنال از LLZ) به خلبان (یا خلبان اتوماتیک Auto Pilot ) اعلام میکند که نسبت به خط مرکزی باند چه مقدار در چپ یا راست قرار دارد؛ البته این راهنمایی با شیب خاصی صورت میگیرد که باید آن شیب نیز در نظر گرفته شود تا کم کردن ارتفاع هواپیما کاملاً دقیق و به سوی نقطه مشخصی در ابتدای باند باشد.
بعضی لوکالایزرها (LLZ) برای باند مخالف (اگر هواپیما از سمت دیگر باند در حال نشستن باشد) نیز سیگنالهایی میفرستند، تا خلبان توجه داشته باشد که از این باند برای طرح تقرب دقیق نمیتوان استفاده نمود. اما LLZ های موجود در ILS های جدید این سیگنال را نمیفرستند.
دومین جزء اصلی تشکیل دهنده ILS بنام (GP : Glide Path Transmitter) فرستندهً گلایـد پـَث معرفی میشود . اما این دستگاه در فاصلهای حدود 1000 پا (300 متر) از ابتدای باند مورد استفاده، نصب میگردد و تا همان فاصله حدود 33 کیلومتری عمل مینماید. دستگاه گیرنده دیگری نیز در کابین خلبان با گرفتن سیگنالهای گلاید پّث (GP) پائین یا بالا بودن موقعیت هواپیما نسبت به شیب مناسب را نشان میدهد.
شیب مناسب ذکر شده در این نوع طرحهای تقرب معمولاً 3 درجه نسبت به افق در نظر گرفته شده است؛ یعنی هواپیما با کمک این دستگاه با شیب بسیار ملایم ارتفاع کم میکند تا به نزدیکی سطح باند برسد. { لازم به ذکر است این شیب راهنما قابل برنامهریزی بوده و میتوان آن را تا میزان اندکی تغییر داد؛ بعنوان مثال شیب موجود در دستگاه ILS فرودگاه بینالمللی مهرآباد، 3/3 درجه واین شیب در فرودگاه بینالمللی تبریز، 3 درجه نسبت به سطح افق میباشد.}
ILS در اکثر مواقع با دستگاههای دیگری که فاصله را از فرودگاه نشان میدهند ادغام میشود تا علاوه بر نشان دادن شیب مناسب، فاصله را نیز همزمان به هواپیما اعلام نماید، یکی دیگر از ملزومات جهت استفاده یک فرودگاه از ILS نصب چراغهای مناسب در ابتدای باند میباشد (البته بدون سیستم روشنایی نیز امکانپذیر است، اما خیلی مشکل)، اما انواع پیشرفته دستگاه ILS نیاز بیشتری به سیستم روشنایی دارند.
ILS انواع مختلفی دارد که با توجه به شرایط دید در محیط فرودگاه { میزان دید جلوی هواپیما از داخل کابین در نزدیکی باند} به شرح زیر دستهبندی میگردند:
1- نوع اول (CAT I):
با استفاده از این نوع ILS، هواپیما تا ارتفاع 200 پایی (60 متری) از سطح باند راهنمایی میگردد و میزان دید نباید کمتر از 1800 پا (600 متر) باشد. میزان دید به این معنی است که خلبان بتواند از فاصله 600 متری مانده به باند، آن را در دید داشته باشد.
{همانگونه که مطلع هستید، هواپیمایی که در حال نشستن است، سرعت خود را به میزان قابل توجهی نسبت به سرعتی که در طول مسیر پرواز داشته، کاهش داده است؛ اما نکته قابل توجه اینست که هواپیماهایی که با موتور جت کار میکنند (شامل بر اغلب هواپیماهای موجود)، فاصله 600 متر مانده به باند که در بالا آمده است را در مدتی نزدیک به 5 الی 6 ثانیه طی مینمایند و با توجه به ارتفاع 60 متر از سطح زمین نیازمند توجه بسیار در زمان نشستن میباشد.}
2- نوع دوم (CAT II):
هواپیما را تا ارتفاع پائینتری - نسبت به نوع اول - یعنی 100 پایی (30 متری) باند هدایت مینماید و نیازمندِ 1200 پا (400 متر) دید روی باند میباشد (دستگاه هواپیما را تا فاصله نزدیکتر به باند راهنمایی میکند).
3- نوع سوم (CAT III):
نوع سوم از دستگاه ILS به سه مدل مجزا تقسیم میگردد، اما نکته مهم و جالب اینست که هر سه نوع، هواپیما را تا ارتفاع صفر از سطح باند پائین میآورد و یا به عبارتی، چرخهای هواپیما با کمک این دستگاه به سطح باند مماس میشود؛ فقط نکته قابل توجه اینکه میزان دید لازم برای تقرب بوسیله آنها با یکدیگر متفاوت می باشد، که عبارتند از:
الف: (CAT IIIa):
حداقل دید مورد نیاز در این مدل 750 پا (250 متر) میباشد.
ب: (CAT IIIb):
دید در نزدیکی باند دراین مدل نباید کمتر از 150 پا (50 متر) باشد.
ج: (CAT IIIc):
این مدل بسیار بسیار دقیق میباشد و نیازی به دید ندارد. { یعنی اگر میزان دید خلبان در نزدیکی باند صفر باشد و هیچ چیز در جلوی هواپیما مشخص نباشد؛ خلبان تنها به کمک گیرندههای داخل کابین (و فقط با کمک دستگاه)، میتواند هواپیما را براحتی تا روی سطح باند راهنمایی نماید.}
امروزه در کشور ما نیز تمامی فرودگاههای مهم و پرترافیک از جمله فرودگاه بین المللی حضرت امام خمینی (ره)، فرودگاههای بینالمللی مهرآباد، تبریز، بندرعباس، شیراز، اصفهان، مشهد مقدس، جزیره کیش و... زیر نظر شرکت فرودگاههای کشور و تحت نظارت ادارهَ استاندارد پرواز (وابسته به سازمان هواپیمایی کشوری) مجهز به این دستگاه میباشند؛ و همچنین برای فرودگاههایی که بدلیل شرایط آب و هوایی دید درآنها نسبتاً کم میباشد، و یا بعلت موانع جغرافیایی موجود نزدیک به باند نیازمند شیب دقیق برای تقرب هواپیماها هستند، نصب گردیده است و یا در حال بررسی میباشد.
گـردآورنده و متـرجم :
امـید ملـک
برگرفتهشده از نشریه Airports